Gebruik van biogebaseerde materialen in de bouwsector

Nieuwe trends zoals circulair bouwen of ecologisch bouwen hebben ervoor gezorgd dat nieuwe materialen hun weg vinden in de bouwsector. De inzet van hernieuwbare grondstoffen en biogebaseerde bouwmaterialen sluiten hier nauw bij aan. Een stand van zaken met enkele voorbeelden van materialen en initiatieven.

Trends in de bouwsector

Nieuwbouwwoningen moeten voldoen aan strenge regelgeving om een laag energiepeil te behalen en de impact op de omgeving zo laag mogelijk te houden door gebruik te maken van hernieuwbare ecologie, opvang van regenwater en recuperatie van warmte door ventilatie.

Nieuwe trends zoals circulair bouwen en ecologisch bouwen hebben ervoor gezorgd dat nieuwe materialen hun weg vinden in de bouwsector. Inzet van hernieuwbare grondstoffen en biobased bouwmaterialen sluiten hier nauw bij aan.

Bouwgrondstoffen die nu de markt overheersen zijn producten als cement en beton, steen, staal, hout, glas en kunststof (kozijnen, isolatie), aluminium en composiet. De meeste van hen worden vervaardigd uit eindige grondstoffen, hebben een grote, negatieve impact op het milieu en zorgen voor heel wat afval.

De doelstelling van circulair bouwen is het (quasi) oneindig hergebruik van deze eindige grondstoffen. Ecologisch bouwen omvat veel aspecten, maar het gebruik van natuurlijke materialen (skeletbouw, leembouw, …) staat hierin centraal. Hiernaast streeft men ernaar om zelfvoorzienend te zijn door een eigen waterzuivering, gebruik van hernieuwbare energie, … om zo de ecologische voetafdruk verder te verlagen.

Plaats voor bio

De vervanging van staal en beton door hout is, omwille van structurele vereisten, maar beperkt mogelijk. Materialen uit natuurlijke producten (vlas, stro, wol, hennep, …) voor niet-structurele delen of plaatmateriaal zijn reeds beschikbaar. Producenten als Faay, LCDA, Unilin, … produceren al spaanplaten op basis van vlas en hennep. Vanwege de verstrengde wetgeving rond formaldehyde-emissies worden als bindmiddel vaker biogebaseerde binders en lijmen (sojalijm) gebruikt. Voorbeelden hiervan zijn Ekoboards, ECOBoards en Ecopanel.

Met betrekking tot houtbescherming kiest men vaak voor natuurlijke oliën, alkydsystemen met hoog biobased content en als impregneermiddelen kunnen ook producten als waterglas worden ingezet om fossiel gebaseerde producten te vervangen. In fineerproducten worden formaldehyde bevattende lijmen al vervangen door biogebaseerde producten zoals Acrodur lijm (BASF).

Lignine, een bijproduct van de hout- en papierindustrie, is in grote hoeveelheden beschikbaar en interessant naar gebruik omwille van eigenschappen als waterafstotend, antimicrobieel, grote hechtsterkte, … Hierdoor kan het product in verschillende toepassingen ingezet worden, variërend van houtlijm, bitumenvervanger in asfalt, chemische bouwstenen voor polymeren tot grondstof voor biobrandstoffen.

Een ander biopolymeer waar veel onderzoek naar wordt verricht, is PLA (poly lactic acid) dat kan geproduceerd worden uit suikers. Dit biopolymeer kan in combinatie met lignine en cellulosevezels verwerkt worden tot biocomposieten. PLA vindt ook een toepassing als isolatiemateriaal wanneer het met behulp van CO2 wordt opgeschuimd. Het is verkrijgbaar als korrels maar ook als plaatmateriaal en beschikt over dezelfde isolatiewaarden als traditioneel EPS-materiaal.

Bio Foam, een alternatief voor EPS-isolatie op basis van PLA
(Bron: Termokomfort)

Een ander voorbeeld van een biocomposiet is Holonite (https://www.holonite.nl/), een composietsteen op basis van een bindmiddel met een biobased aandeel van 54 procent, dat kan ingezet worden als vensterbank, dorpels en gevelplinten.

Biobased in interieurafwerking

Natuurlijke materialen zoals kurk worden al toegepast als vloer- of wandafwerking. Maar ook gietvloeren geproduceerd vanuit biogebaseerde binders of composietvloeren die natuurlijke materialen verwerken in combinatie met dergelijke binders winnen aan populariteit. Een voorbeeld is Orineo (https://touchofnature.eu/), een Belgisch bedrijf dat een biogebaseerde binder Oribond gebruikt om vloeren en meubilair te fabriceren in combinatie met reststromen zoals veenbespitten of koffiedik.

Ook in parketvloeren, tapijten, vloerbekleding en ondervloeren worden materialen gebruikt die gefabriceerd worden vanuit biologische grondstoffen. Textielvezels, lijmen, beschermings- en onderhoudsproducten kunnen eveneens componenten bevatten van een biogebaseerde bron.

De verstrengde wetgeving rond VOC’s en formaldehyde-emissies heeft ervoor gezorgd dat alternatieve lijmen, verven en coatings worden ontwikkeld.

Inspiratievolle initiatieven

Het project Nature-based offices, onder leiding van Pro Natura zal samen met zijn partners vier prototypes nature-based materialen ontwikkelen. Deze design kantoormeubelen zijn gebaseerd op natuurlijke vezels van landschapsbeheerresten. Sirris zal in de loop van 2020 meewerken aan de evaluatie van de gebruikte materialen. Het project wordt deels gesubsidieerd door Smart Hub Vlaams-Brabant.

Op de site van 'Berg van Termunt' in Tervuren wordt een multifunctioneel gebouw opgetrokken uit circulaire materialen. Het gebouw zal dienst doen als vergaderruimte, jeugdhuis en kantine voor de plaatselijke voetbalploeg. De uitvoering van de bouwwerken is voorzien voor 2021.

De universiteit van Wageningen heeft een catalogus opgesteld waarin een overzicht gegeven wordt van bouwmaterialen die in 2019 beschikbaar zijn op de markt. Deze is vrij te downloaden via volgende link.

Vlaanderen circulair en de OVAM lanceren een projectoproep om innovatieve projecten in circulair bouwen te ondersteunen. De call loopt tot 23 september 2020.

Het COOCK-project, Biocoat, is een initiatief van de onderzoekscentra Centexbel en Sirris, en is erop gericht om (Vlaamse) bedrijven te informeren omtrent de mogelijkheden en het potentieel van coatings en verven, geproduceerd vanuit biogebaseerde bouwblokken.

(Bron beeld bovenaan: ID 125082919 © Tsung-lin Wu | Dreamstime.com)