Wat we geleerd hebben over innovatie vanuit de materialenscans

Het programma van de materialenscan, dat intussen afgelopen is, heeft ruim 120 kmo’s de kans geboden hun productieproces te laten doorlichten en stappen te zetten in de richting van duurzaam materialengebruik. Wat konden we opsteken van deze uitgebreide oefening?

Uit de scans bleek dat de grondstofkosten 50 procent van de bedrijfskosten vertegenwoordigen. Daarnaast had het programma ook een sterk sensibiliserend effect, waardoor het thema nu meer en meer ingang vindt in het Vlaamse bedrijfsleven.

De resultaten van het materialenscanprogramma, waaraan ook Sirris meewerkte, verscheen als een uitgave van OVAM. We zetten de belangrijkste elementen voor u hier op een rijtje.

Gevolgde aanpak

Kwantitatief

Er werd nagegaan hoeveel (ton) en waarde (€) er aan grondstoffen aangekocht wordt, hoeveel hiervan getransformeerd wordt tot nuttig product (ton) en hoeveel omzet (€) dit vertegenwoordigt. Ook voor het gemaakte afval en de uitgestoten emissies worden de hoeveelheid (ton) en kost (€) opgezocht. Daarenboven worden ook de indirecte kosten (arbeid, intern transport, administratie,…) in rekening gebracht, om zo tot de totaalkost te komen.   

Kwalitatief

Naast de kwantitieve vragen om een massabalans op te stellen werden ook een aantal kwalitatieve vragen gesteld. Onderstaande figuren geven de onderzochte pistes hiervan weer.

 

 

 

Wat hebben we geleerd?

Cijfermatig

Zijn het de cijfers die het verschil maken? Meten is weten, toch?

De cijfers voor een gemiddeld Vlaams bedrijf (over alle sectoren heen) worden weergegeven in bijgaande infographic.

In vele bedrijven zijn de cijfers min of meer gekend, maar via een dergelijke scan worden ze in een ander perspectief gezet. Dit is voor een aantal bedrijven voldoende om zelf aan de slag te gaan en concrete acties te nemen. In de regel gaat het hierbij om bedrijven waarin duurzaam materialenbeheer al op één of andere wijze in stuurcijfers (KPI’s) vertaald werd.    

Procesmatig

Er is in wezen niets nieuws onder de zon. Toch slagen veel grote en kleine bedrijven er onvoldoende in om hun afvalstromen te verkleinen en ze optimaal te valoriseren. Afval wordt bijna altijd als buiten de kerntaken gezien. De bevoegdheden en rollen zijn dan ook verdeeld over verschillende afdelingen: milieucoördinator (afvalstoffenregister, vergunning, emissiebewaking, …), productie (procesefficiëntie), aankoop (grondstofprijs, leveranciers/contract afvalverwerker), …  Daar waar de interacties tussen de betrokkenen zichtbaar en meetbaar worden, zijn mooie, duurzame verbeteringen te behalen.

Daarenboven ontbreekt het de bedrijven dikwijls aan kennis van verwerkingsprocessen van productieafval en nevenstromen. Hierdoor wordt in vele gevallen het effectieve afvalbeleid gestuurd door de afvalverwerker die de bedrijven verregaand ontzorgt. Het gevaar bestaat dat een erg grote afhankelijkheid en gebrek aan transparantie de kop opsteken. Ook hier wordt een mature samenwerking, gestoeld op een gemeenschappelijk doel, de hefboom om de materiaalkringlopen te sluiten.  

Lessons learned

Het komt er dus op aan om de verschillende betrokken stakeholders met elkaar in gesprek te laten gaan en met hen gemeenschappelijke (innovatie-)doelstellingen af te spreken. Om dit proces succesvol op te starten, vormen de cijfers uit het kwantitatieve deel als het ware de gemeenschappelijke taal. Anders gezegd: hoe worden alle (interne en externe) stakeholders beter van een innovatieve aanpak of technologie om de materiaalkringlopen te sluiten? 

(figuur op basis van info op https://www.milgro.nl/)

Wat brengt de toekomst?

Een stapsgewijze aanpak naar een geïntegreerd materiaalbeleid in de bedrijven komt zo binnen handbereik.

Ook in de toekomst zullen OVAM en Agentschap Innove­ren & Ondernemen blijven samenwerken met elkaar – en met de andere stakeholders – rond thema’s op het kruispunt van ecologie en economie. Zo wordt eveneens samengewerkt binnen de transitie naar een circulaire economie, één van de prioriteiten uit de Visienota 2050.

Dit thema blijft dus actueel en zal zich in de toekomst ook in de regelgeving verder vertalen. Wilt u zich hierop ook voorbereiden en de kansen grijpen om de economische en ecologische waarde hiervan te benutten? Neem contact op met onze experts!

Op 26 oktober 2016 organiseerden Sirris en Agoria het seminarie 'Afval- en grondstoffenmanagement'. Dergelijke seminaries kunnen ook in-house en op maat georganiseerd worden. Hiervoor kunt u ons eveneens contacteren, zodat we gezamenlijk een gepast formaat kunnen bepalen.

Dit artikel verschijnt in het kader van het project ‘Eco-compliance als competitief wapen’, uitgevoerd door Sirris en Agoria, met de steun van VLAIO.  

Zie ook eerdere blogs:

Tags: