Vergroot de hefboom van regelgeving voor duurzaam productontwerp - deel 2

duurzaam productontwerp, ecodesign

Het is al lang bewezen dat door de integratie van ecodesign in het ontwerpproces een reductie van de milieu-impact van zo’n 30 à 50 procent op korte termijn haalbaar is. We bekijken hoe u op basis van het stappenplan een product kunt ontwerpen met één oog op de toekomst en één op je businessmodel.

In een vorig artikel hebben we beschreven welke stappen u kunt zetten bij aanvang van het productontwerp voor een nieuw product en hoe er zeker van te zijn dat de dwingende eisen vanuit de regelgeving gedetecteerd worden. Het proces werd opgedeeld in een aantal stappen: 1) Bepaal de geografische productmarkt, 2)  Identificeer het producttype en 3) Identificeer de dwingende eisen.

In dit artikel bekijken we hoe u op basis hiervan een product kunt ontwerpen met één oog op de toekomst en één op je businessmodel. Het uitgangspunt is de volledige productlevenscyclus aan bod te laten komen. De term 'ecodesign' heeft in deze context dus de betekenis van ecologisch verantwoord industrieel ontwerp en heeft bijgevolg een bredere invulling dan de term 'ecodesign' uit de gelijknamige EU directieve (2009/125/EC) die focust op de energie- en materiaalefficiëntie voor energieverbruikende producten. Reeds lang werd aangetoond dat door het integreren van ecodesign in het ontwerpproces een reductie van de milieu-impact van zo’n 30 à 50 procent op korte termijn haalbaar is.

Zoek meerwaarde via duurzame innovatie

Wat de milieu-impact betreft, kan worden nagegaan wat de impact is over de volledige levenscyclus van het product. We gebruiken hiervoor het concept van het LiDS-wiel dat een methodiek weergeeft voor duurzaam ontwerp (meer hierover vindt u in het boek 'Ecodesign' door K. Van Doorselaer en E. Du Bois, Academia Press, 2015). Hierbij worden alle levenscyclusfases meegenomen: functievervulling, grondstoffen, productie, logistiek, gebruik, herstelling, afdanking, inzameling, retour logistiek, hergebruik of recyclage of verbranding met energierecuperatie.

Door een paar principes van duurzaam ontwerp af te toetsen kunnen kansen geëxploreerd worden die anders onder de radar blijven. Ze leveren ook extra inzichten op die aanleiding kunnen geven om ook nieuwe businessmodellen verder te exploreren.    

 

Het LiDS-wiel: duurzaam ondernemen als strategische kans

Hierbij een paar illustratieve denkpistes die u kunt aftoetsen in uw ontwerp:

  • Optimaliseer de functievervulling: integreer extra functies (bijv. met sensoren) in het product. Ga na hoeveel materiaal noodzakelijk is om de functie te verzekeren.
  • Kies voor low-impact materialen: gebruik recyclaat, vervang giftige stoffen, gebruik bio-gebaseerde materialen.
  • Reduceer het materiaalgebruik: maak het product lichter, verminder de wanddikte, …
  • Selecteer een milieu-efficiënte productietechniek: kies voor een energie-efficiënt droogproces, nesten van stukken uit plaatmateriaal, …
  • Selecteer een milieu-efficiënte distributiewijze: stapelbare, nestbare producten, retourverpakking, pooling, ...
  • Reduceer de milieu-impact tijdens gebruik: ga voor een laag energieverbruik, reduceer de nood aan verbruiksgoederen (olie, detergent, …).
  • Optimaliseer de levensduur: gebruik vervangbare inserts als slijtdelen, maak uw product herstelbaar, upgradeable, …
  • Reduceer de impact van het product bij afdanking: vergroot de recycleerbaarheid, reduceer lijmverbindingen, gebruik zuivere materialen, compatibele kunststoffen, …

Van elk van deze acht elementen uit het LiDS-wiel kunt u nu nagaan of er geen win-wins zijn met de dwingende regelgeving of met maatschappelijke tendensen en veranderende klanteneisen. Met andere woorden, waar kunt u scoren op het vlak van duurzaamheid en tegelijk de conformiteit voor langere periode verzekeren? Mogelijk is een bepaalde regelgeving zelfs niet meer van toepassing! Denk bijvoorbeeld aan de dimensionering van motoren, de eliminatie van gevaarlijke (hulp)stoffen, de verlaging van concentraties onder drempelwaarden, alternatieve brandstoffen of grondstoffen, de terugname van producten of onderdelen, … Daarnaast zijn er wellicht ook ontwerprichtingen die u ook rechtsreeks helpen door kostenreductie of extra waarde voor het product. Door deze extra’s komen mogelijk ook andere businessmodellen binnen handbereik.

Dat een dergelijke aanpak niet alleen van toepassing is voor grote bedrijven met significante ontwerpteams en dito budgetten toont volgende case.

Case - Sheltercare

Sheltercare produceert duurzame festivaltenten die via verhuurders ter beschikking gesteld worden aan de festivalgangers, met als focus het plezier en gebruiksgemak van de festivalgangers. We overlopen kort de elementen uit het LiDS-wiel.  

Functievervulling: de focus ligt uiteraard in de eerste plaats op comfortabel en onbezorgd slapen op festivals en op plezier hebben in gemakkelijk toegankelijke tenten voor festivalgangers

Materiaalbesparing: de tenten hebben geen stokken. Hierdoor is het aantal in de tent gebruikte materialen gereduceerd. De winst in milieu-impact zit echter niet in deze fase. De tenten zijn immers zelfs wat zwaarder dan goedkope tenten van lagere kwaliteit. Deze wordt ruimschoots gecompenseerd door de verlengde levensduur.    

Distributie: de tenten worden specifiek en op vraag van verhuurorganisaties geproduceerd en krijgen geen individuele verpakking.   

Gebruik: de tenten zijn zeer eenvoudig in grote hoeveelheden op te zetten (500 tenten per dag met vier personen is haalbaar voor zowel opzetten als afbreken). Deze functionaliteit is essentieel om ze in een verhuurmodel te kunnen vermarkten.  

Levensduur: de tenten zijn ontworpen om 4 à 5 seizoenen mee te gaan, met zo’n 10 festivals per seizoen. De tenten worden zo op ongeveer 50 festivals gebruikt. Na elk festival worden de tenten gereinigd, hersteld waar nodig en droog opgeslagen. Het is in deze fase dat de grootse reductie op de milieu-impact verkregen wordt, zeker in vergelijking met de goedkope massaproductietenten die in de praktijk als ’wegwerptent’ gebruikt worden.

Afdanking: na afschrijving van het product als festivaltent is het materiaal nog van dermate hoge kwaliteit dat verder gebruik mogelijk is. Er wordt dan ook onderzocht in welke mate er samen met de lokale sociale economie nieuwe producten van kunnen gemaakt worden. Ook hier wordt het materiaal dus nog functioneel gebruikt. Pas als die producten afgedankt worden, zullen de materialen als afval verwerkt worden. Op dat ogenblik zal verbranding met energierecuperatie wellicht de meest economische verwerking zijn. Onderzoek naar het gebruik van bio-gebaseerde, composteerbare en biodegradeerbare materialen is aan de gang, om zo de milieu-impact en afhankelijkheid van fossiele grondstoffen verder te reduceren.

Sheltercare speelt zo in op de strenger wordende regelgeving met betrekking tot afvalverwerking, selectieve ophaling en scheiding van materialen. De onderneming neemt als het ware de bekommernis van de festivalorganisatoren over en biedt in samenwerking met de verhuurders van festivalmateriaal concrete oplossingen aan.    

Oplossingen in ontwikkeling

Sirris en Agoria helpen je graag verder op pad om net zoals andere bedrijven de vruchten te plukken van duurzame innovatie. Daarom werken we deze methodiek nog verder uit tot een laagdrempelige tool waarmee u zelf aan de slag kan. Laat ons weten waar voor u het schoentje knelt zodat we u gericht kunnen helpen om deze kansen om te zetten in reële duurzame winst!

Dit artikel verschijnt in het kader van het project ‘Eco-compliance als competitief wapen’, uitgevoerd door Sirris en Agoria, met de steun van VLAIO.  

(Bron foto bovenaan: http://fokus-industrie.be)