Van plasticsoep tot duurzame tandenborstels

Het aantal ontwikkelingen om de oceanen van plastic afval te verlossen groeit. Zo ook het aantal toepassingen voor het opgeviste materiaal. Maar ook duurzame, herbruikbare producten met biologisch afbreekbare onderdelen vinden steeds beter hun weg naar de markt. Enkele inspirerende voorbeelden.

Reduceer de afvalberg

Recent nog won de 20-jarige Nederlander Boyan Slat de Champions of the Earth-prijs van de Verenigde Naties, voor zijn uitvinding om plastic uit de oceanen te filteren. Hij ontwierp een systeem bestaande uit twee armen in de vorm van een V die op het wateroppervlak dobberen en zo de kunststofdeeltjes samendrijven, om zo makkelijker opgevist te worden. Via crowd funding verzamelt de jonge wetenschapper de middelen om beter protypes van zijn systeem te bouwen, die al over enkele jaren zouden kunnen worden ingezet. In tien jaar tijd zou hiermee bijna de helft van het afval in de Stille Oceaan opgeruimd kunnen worden.

Recycleer de kunststof

Maar wat gedaan met al dat afval? Recycleren is de boodschap, zo bewezen al heel wat projecten en er blijven nieuwe initiatieven bijkomen. Zo is Raw for the Oceans bijvoorbeeld een samenwerkingsproject dat kunststof uit de oceanen transformeert tot denim voor modieuze kleding. Hergebruikt polyester en nylon worden vervaardigd uit postconsumenten- en postindustrieel afval, zoals PET-flessen, kleding of nylon visnetten.

Vloerbekledingsfabrikant Interface – een echte referentie in het in de praktijk brengen van de circulaire economie- heeft samen met Zoological Society of London tapijttegels ontwikkeld, vervaardigd uit gerecycleerde visnetten. Het project - Net-Works - haalt het materiaal hiervoor niet alleen uit de vervuilde wateren en kustlijn van de Filipijnen, maar creëert er ook lokale jobs in de kleine vissersdorpen. Het bedrijf koopt de door de bevolking verzamelde, aangespoelde en gedumpte netten aan en verwerkt deze tot vloerbedekking.

Voorheen had het bedrijf zich al geëngageerd tijdens de bouw van een zeilboot die volledig uit plastic flessen en andere ge-upcyclede kunststoffen bestond. De boot stak de Stille Oceaan over en voer daarbij voorbij the Great Pacific Garbage Patch, om zo het potentieel en de waarde van 'kunststoffen voor eenmalig gebruik' te tonen.

Mijd niet-recycleerbaar kunststof

En omdat voorkomen soms beter is dan genezen, komen ook meer en meer duurzame producten op de markt, die afval vermijden, zoals het hergebruiken of verlengen van de levensduur van plastic flessen of de slimme tandenborstel van de Goodwell Company. Met zijn tandenborstel reageert het bedrijf op de enorme berg aan goedkope kunststof wegwerptandenborstels die jaarlijks zijn weg vindt naar vuilnisbelten, maar ook zeeën en oceanen. De tandenborstel is vervaardigd uit duurzame materialen: aluminium van chirurgische kwaliteit, biologisch afbreekbaar bamboecomposiet en Binchotan, een natuurlijke houtskoolvezel.

De tandenborstel met aluminium heft, is ontworpen om een leven lang mee te gaan, al dienen de delen uit composteerbaar composiet, waaronder ook een flosdraadhouder en tongschraper, elke paar maanden vervangen te worden om hygiënische redenen. Die delen kunnen na gebruik gewoon de composthoop op. Vervangonderdelen zijn verkrijgbaar via een abonneeservice. De borstelharen bestaan uit Binchotan, een eveneens biologisch afbreekbare houtskoolvezel, die vandaag vooral in Japan gebruikt wordt en interessant is voor de productie van tandenborstels: niet alleen heeft de vezel een ontgeurend effect,  maar hij helpt ook te voorkomen dat de borstelharen broeihaarden van schadelijke bacteriën en virussen worden.

Bovendien geven de ontwikkelaars de CAD-data vrij van de toebehoren, zodat gebruikers hun eigen toebehoren kunnen ontwikkelen en ontwerpideeën uitwisselen. Er is zelfs een traceersysteem in de maak voor de tandenborstel, die synchroniseerbaar zal zijn met een website en later ook met de Apple Health-app. Deze tandenborstel komt met een levenslange garantie.

Ook tandpasta (en andere lichaamsverzorgingsproducten) bevatten trouwens vaak microplastics. Momenteel is dit al verboden in enkele Amerikaanse staten, zoals Illinois, in andere wordt er werk van gemaakt om dit te verbieden, bijvoorbeeld in de staat Ohio. Het gaat om kleine synthetische (PE) deeltjes die een schurend of scrubbend effect hebben. Er zijn momenteel meer dan 100 producten in de handel die dergelijke partikels bevatten en één potje gezichtsreiniger van 125 ml bijvoorbeeld kan al zo'n 356.000 van deze 'microparels' bevatten. Deze deeltjes kunnen niet op natuurlijke wijze worden afgebroken en zijn vaak te klein om volledig verwijderd te worden door waterzuiveringsstations, waardoor ze in meren, rivieren, zeeën en oceanen terecht komen. Ze blijken inwendige verstoppingen te veroorzaken bij vogels en vissen en kunnen bovendien vervuilende stoffen absorberen en doorheen de voedselketen transporteren. Ze zijn klein genoeg om opgenomen te worden door plankton.

Enkele grote producenten hebben zich al bereid verklaard de kunststof partikels uit hun producten te halen en geen aan nieuwe producten toe te voegen, eventueel door ze te vervangen door biologisch afbreekbare alternatieven. Toch zal het wellicht nog enkele jaren duren eer er ook effectief geen of minder van deze waren in de handel zijn.

Wie meer wil weten over de circulaire economie, kan op 11 februari terecht op de workshop ‘How to truly eco-innovate in the lighting industry?, waar keynotespreker Anton Brummelhuis, Senior Director Sustainability bij Philips, dieper zal ingaan op dit onderwerp in zijn lezing 'From design for recycling to circular economy strategy at Philips'.