Hoe begint u de transitie?

Heel wat organisaties zijn zich bewust van de nood aan een circulaire economie of van de voordelen ervan. De hamvraag blijft: hoe komt uw organisatie vooruit? Welke stappen kunt u zetten? Welke relevante beslissingen moet u nemen?

Dit artikel is het laatste in een reeks publicaties die deze BS8001-standaard voor de circulaire economie toelichten.    

  1. De circulaire economie: een overweging waard!
  2. Welke principes van de circulaire economie leveren waarde op?
  3. Hoe begint u de transitie?

Dit artikel is bedoeld als leidraad en raamwerk. Net als bij de vorige blogs, vertrekken we van de BS 8001-standaard die we aanvullen met onze eigen ervaring op het terrein.

Flexibel raamwerk

De standaard raadt aan te beginnen met de bepaling van het maturiteitsniveau van de organisatie. Wellicht merkt u snel dat er binnen uw organisatie verschillende rivaliserende maturiteitsniveaus bestaan over de verschillende afdelingen, producten- en dienstencategorieën heen en zeker over personen en functies heen. Om dit troebele aspect van het proces aan te pakken, kunnen bepaalde richtvragen u wegwijs maken. De acht kernvragen in de standaard kunnen als volgt worden samengevat:

  • Weet u hoe de circulaire economie op de lange termijn relevant kan zijn voor uw bedrijf?
  • Beschikt u over een strategisch plan dat aan de activiteiten van de circulaire economie is aangepast?
  • Hebt u ideeën en prioriteiten voor de verwezenlijking van uw activiteiten van de circulaire economie?
  • Hebt u haalbare test- en ontwikkelingsplannen uitgewerkt?
  • Beschikt u over de specifieke middelen om die tests uit te voeren?
  • Voert u experimenten en pilootprojecten uit om uw ideeën en benaderingen te valideren?
  • Heb u reeds met succes producten of diensten in uw bedrijfsactiviteiten geïntegreerd?
  • Beschikt u over de nodige monitoring en mechanismes om uw vooruitgang continu te ondersteunen?  

De antwoorden op deze vragen brengen u steevast naar het meest geschikte startpunt in het raamwerk dat uit acht fases bestaat: vastleggen van een raamwerk, vastleggen van de reikwijdte, genereren van ideeën, haalbaarheid, ondernemingsplan, uitvoering en implementatie, experimenteren en prototypering, monitoring en reporting (zie ook bovenstaande afbeelding).

Voor elk van deze fases wordt een reeks activiteiten omschreven, alsook gate reviews om de volledigheid van een fase na te gaan. In vrijwel alle fases dient men zich de volgende belangrijke vraag te stellen: “In welke mate is de goedkeuring van het topmanagement vereist om verder te kunnen?". Deze benadering kan de indruk geven dat een sequentieel pad doorheen de verschillende fases moet worden gevolgd. Dit is echter niet altijd het geval. In werkelijkheid wordt een iteratieve benadering gevolgd. Toch bieden de kernfases een inzicht in de verschillende aspecten die vroeg of laat moeten worden aangepakt.

De betrokkenheid van de belanghebbende partijen is fundamenteel om vooruitgang te maken. Hun betrokkenheid en inzicht kunnen als een conditio sine qua non worden beschouwd om vooruit te komen en acties bij een volgende fase te ondernemen. Een voorbeeld: het opstarten van activiteiten voor het genereren van ideeën met betrekking tot nieuwe producten/diensten zal slechts succesvol zijn als de interne belanghebbende partijen, zoals R&D, verkoop, marketing enz., zich bewust zijn van wat de circulaire economie voor het bedrijf kan opleveren.

De standaard suggereert om te starten (vastleggen van de reikwijdte) met de huidige visie en te zien hoe de circulaire economie het waardevoorstel (value proposition) op lange termijn van de onderneming zou kunnen ondersteunen of ondermijnen.  Uit ervaring zien we hier een valkuil indien heel wat energie en aandacht uitgaan naar de risico’s die met circulaire economie gepaard gaan. Hoewel deze risico’s moeten worden aangepakt, zetten we de bedrijven aan om van een gewenste toekomst te starten, wat het debat vaak positieve energie bijbrengt. In een later stadium, wanneer kleinschalige experimenten worden opgezet, kunnen alle aannames en risico’s worden aangepakt.     

De standaard legt erg de nadruk op de ontwikkeling van een leercultuur en op het feit dat op zowel de behaalde resultaten als het gevolgde proces moet worden gefocust. Voor een geslaagd project dienen ook de bedrijfsprocessen te worden herzien en moeten de (al dan niet ISO-gecertificeerde) managementsystemen evolueren.  

Richtsnoeren voor problemen en beschouwingen

Naast het raamwerk voor de implementatie van de principes van de circulaire economie, verstrekt de BS 8001-standaard ook richtsnoeren en beschouwingen. De impact kan zich op vijf vlakken situeren: economisch, technisch, beleidsmatig/regelgevend, gedragsmatig en organisatorisch. De onderkende problemen zijn talrijk en heel wat ondernemingen zullen ze makkelijk herkennen, zoals problemen met betrekking tot onder meer de boekhouding, de wetgeving, informatiebeheer, aanbestedingen,…

(Tabel @ Sirris, gebaseerd op BS8001) 

De bovenstaande tabel geeft aan op welke manier de aandachtskwesties in bepaalde thematische domeinen kunnen interageren. De gekleurde interactiedomeinen stellen zowel de risico's als de opportuniteiten voor. De nadruk zou moeten liggen op het feit dat elk bedrijf zijn eigen impact uit besluitvorming of interacties van activiteiten op zijn business en waardevoorstel zou moeten analyseren. U kunt deze tabel bijgevolg aanpassen op basis van de ervaring en kennis die u vergaart naarmate u binnen de fases van het raamwerk vordert. 

Besluit

BS 8001 is een waardevolle standaard die bedrijven op hun traject naar een circulaire economie kan ondersteunen, ongeacht hun maturiteitsniveau. De standaard zou als een leidraad en niet als een vaste roadmap moeten worden gebruikt. De standaard is niet bedoeld om voor certificering te worden gebruikt.

De waarde van het document is tegelijk zijn zwakte. De definities, de principes, het raamwerk en de richtsnoeren zijn stuk voor stuk van toepassing op een breed spectrum van organisaties. De interpretatie en omzetting ervan naar specifieke ondernemingen en markten vergen weliswaar enige inspanning. De categorisering van de elementen die essentieel zijn voor uw producten/diensten en andere elementen die minder relevant zijn, is een deel van de oefening. Last but not least, dienen de vastgestelde relevante topics te worden herzien in het licht van de specifieke visie, noden, markten en competenties van de onderneming.

Onze diensten

Sirris en Agoria begeleiden en ondersteunen bedrijven op weg naar de circulaire economie. Ons initiatief brengt kleine structurele stappen naar de gewenste toekomst in kaart, en monitort en versterkt de betrokkenheid van werknemers en andere belanghebbende partijen. Deze benadering stelt bedrijven in staat stapsgewijs te ontdekken welke toegevoegde waarde ze kunnen verwezenlijken en resulteert in concrete acties om die meerwaarde te verzilveren. Content en snelheid worden aangepast naargelang van de inrichting van het bedrijf.

Onze bedrijfsgerichte aanpak bestaat uit een verkennende meeting, sensibilisering, adviesverlening en begeleiding; tegelijk onderzoeken we welke opportuniteiten en concrete oplossingen voor uw bedrijf voorhanden zijn.

Bovendien is er ook een collectieve benadering, via het leernetwerk Circular Economy Connect, dat opportuniteiten voor netwerking en peer-to-peer learning biedt. Binnen dit netwerk komt u in contact met vooraanstaande gastsprekers, krijgt u de kans om andere inspirerende bedrijven te bezoeken, ervaringen met andere bedrijven uit te wisselen, samen tot oplossingen voor gezamenlijke problemen te komen en interactieve workshops bij te wonen.

Dit artikel wordt gepubliceerd in het kader van het project 'Eco-compliance als competitief wapen’ dat door Sirris en Agoria wordt gevoerd met de steun van VLAIO.

(Figuur bovenaan @ Sirris, gebaseerd op BS8001)