Efficiënt gebruik van grondstoffen bij (led-)verlichting

Technologie kan ingezet worden om verlichting energie-efficiënter te maken en de levensduur ervan te verlengen. Dit zijn belangrijke elementen om de impact op het milieu te reduceren. Toch is nog veel meer mogelijk. Verlichting kan ook bijdragen tot een duurzamere leefomgeving, een interessante strategische overweging voor verlichtingsfabrikanten. Om een duurzaamheidsstrategie te verwezenlijken is eco-innovatie ook mogelijk met de materialen voor (led)verlichting. 

Duurzaamheid op zich verkoopt niet. Een product dat minder verbruikt en een langere levensduur kent, zal zich meestal ook niet vanzelf verkopen. Er is dus meer nodig. Bestaan er strategieën die kunnen bijdragen tot het koppelen van duurzaamheidsstrategieën aan een gezonde business?  Een mogelijke strategie is een andere benadering inzake het gebruik van grondstoffen bij (led)verlichting.   

Doorbraken situeren zich dikwijls wanneer nieuwe combinaties gevormd worden van soms heel eenvoudige concepten. Dergelijke producten kunnen zowel low tech als high tech zijn en toch significante eco-impact hebben. We verzamelen hier voor u een paar voorbeelden van verlichting met een zo laag mogelijke milieu-impact dankzij de gebruikte materialen.  

Kunststof flessen als lichtbron

‘Low tech’ met een grote sociale impact en lage ecologische impact zijn bijvoorbeeld afgedankte plastic flessen die als lichtbron worden hergebruikt. Zo transformeert het project 'Liter of Light' afgedankte petflessen tot goedkope, duurzame lichtbronnen om woningen in derdewereldlanden te verlichten. Aangezien elektriciteit vaak niet of moeilijk voorhanden is en kaarsen gevaarlijk kunnen zijn, maakt het verlichtingsconcept gebruik van direct zonlicht via een gat in het dak (dat meestal uit golfplaten bestaat), waarin een petfles verlijmd zit en deels naar binnen steekt. De flessen zijn gevuld met sterk verdund bleekwater (om algengroei te voorkomen), waardoor de zonnestalen gebroken worden en zo een leefruimte constant van licht kan worden voorzien dat het equivalent is van een 55 W gloeilamp. Dit zolang er buiten daglicht is. 

Er bestaat ook een industriële toepassing van dit idee bijvoorbeeld voor in koel- en vrieskamers: 'IceTube' is een ontwikkeling van het Nederlandse Techcomlight B.V. in samenwerking met onder andere de Hogeschool van Arnhem Nijmegen. De IceTube is speciaal ontwikkeld voor omstandigheden waarbij er grote temperatuurverschillen zijn tussen binnen (-30 °C) en buiten (+30 °C). Ze is goed geïsoleerd en onderhoudsarm. Hiermee wordt de hindernis dat daglichtkoepels voor thermische verliezen zorgen onderuit gehaald. Met het toepassen van daglicht kan kunstverlichting gedurende het grootste deel van de dag uitblijven. Er wordt bespaard op energieverbruik en de binnenruimtes zijn altijd goed verlicht.

Ook in de combinatie met ledverlichting bestaan dergelijke oplossingen, bijvoorbeeld ingebouwd in lage-energie- en passiefhuizen.   

Bureaulampen

Andere voorbeelden van duurzame verlichtingsoplossingen waarin een ledlamp wordt gebruikt, richten zich op de keuze van materialen van de armatuur, de led en de drivers. 

Eerder een gadget, maar wel inspirerend is 'Bite Me', een bureaulamp (met leds) met een frame uit eetbare biokunststof

Een recent voorbeeld uit het cycLED-project (EU FP7) is een lamp die als bureau- en wandverlichting kan ingezet worden. De behuizing bestaat uit een aluminium extrusieprofiel (vervaardigd uit recyclaat) en een rPET (gerecycleerd PET) diffuser. Ook hier werd voor een energiezuinige led gekozen. De prestatie per gewicht materiaal is hierbij beoordeeld. Door een gerichte en bewuste keuze van de materialen en de combinatie van componenten kon een materiaaleffectieve lamp ontworpen worden.

Leds uit voedingsafval

‘High tech’ met een aanzienlijke ecologische impact vinden we in het werk van een team Amerikaanse onderzoekers dat een potentieel nieuw gebruik voor voedingsafval gevonden heeft. Ze creëerden nieuwe milieuvriendelijke ledlampen via het gebruik van de quantum-dot-technologie. Afval van voedsel en drank wordt omgezet in fluorescente nanodeeltjes, bekend als 'quantum dots'. 

Naast het verkleinen van de (voedsel)afvalberg biedt de technologie de mogelijkheid ook het schadelijke afval van leds, die algemeen genomen uit zeldzame, toxische elementen worden vervaardigd, te verkleinen. De quantum dots die ingezet worden, bestaan uit koolstof, en hebben in vergelijking met andere quantum dots een lagere toxiciteit, een betere biocompatibiliteit en zijn goedkoper, waardoor ze in meer toepassingen kunnen worden aangewend. Een reden voor dit laatste is onder meer de lage prijs van voedingsafval. De leds geproduceerd uit voeding en drank worden nog onderzocht op hun stabiliteit en performantie op lange termijn. Het ultieme doel is op grote schaal te produceren en de leds te gebruiken in alledaagse toestellen. 

De aanmaak van ‘carbon dots’ uit voedingsafval is alvast een veelbelovende piste. Op deze manier worden afvalvalorisatie en de aanmaak van high-end materialen voor ledverlichting mogelijk. 

Op 2 december vindt de eerste editie van het LED Event plaats in het Elewijt Center (Elewijt - Zemst), waarop Thomas Vandenhaute van Sirris de presentatie ‘De rol van technologie in de duurzaamheidsstrategie in de verlichtingssector’ zal geven. Meer voorbeelden en een raamwerk voor aanpak worden er voorgesteld.    

Wil u erbij zijn? Hier vindt u het programma en alle praktische informatie!